Een ieder heeft, waar hij zich ook bevindt, het recht als persoon erkend te worden voor de wet.
(Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, Parijs 1948, art. 6)

Rechtstoegang is een recht. In het merendeel van de ontwikkelde landen, wordt deze toegang bewerkstelligd door een systeem van juridische hulp en gerechtelijke bijstand dat wordt ondersteund door de overheid. Binnen het kader van de interventies van AdZG ontbreekt dit systeem - om uiteenlopende redenen - en de afwezigheid ervan belemmert de vrije toegang van kwetsbare bevolkingsgroepen tot rechtbanken en andere mechanismen voor de regeling van geschillen.

AdZG ontwikkelt en voorziet, in samenwerking met de lokale actoren, mechanismen die toelaten een einde te maken aan de talrijke obstakels (materiële toegang, financiële problemen, tekort aan advocaten …), die de rechtstoegang belemmeren voor verschillende categorieën van kwetsbare personen (slachtoffers van seksueel geweld, minderjarigen die met het gerecht in aanraking komen, slachtoffers van internationale misdaden, slachtoffers van foltering, enz.). Deze mechanismen zijn aangepast aan de gerechtelijke, sociale en politieke context van de plaats waar we tussenkomen, zodat ze relevant en doeltreffend zouden zijn. AdZG past dus het bijstandsmodel aan in functie van het land en vormt zo telkens weer iets unieks.

AdZG promoot de volgende mechanismen:

• Centra voor rechtstoegang, ook "wetswinkels" of "juridische karavanen" genoemd: deze bieden volledig gratis eerstelijnsrechtshulp aan iedereen die dat wenst. De rechtswinkels worden, afhankelijk van geval tot geval, opgestart in samenwerking met de plaatselijke NGO's, de Balie of individuele advocaten. Er zijn vaste centra in de steden maar ook mobiele voor de bevolking in afgelegen gebieden.
• Mobiele rechtbanken: de hele rechtbank (griffier, rechters, procureur) wordt verplaatst naar afgelegen landelijke plaatsen waar de bevolking geen kans heeft om toegang te krijgen tot de rechtspraak. Er worden eveneens advocatenteams naar deze plaatsen gezonden om de kwetsbare mensen te helpen bij de voorbereiding van hun dossier. Samen met de lokale NGO’s bereidt AdZG de bevolking via informatiesessies voor op de komst van de rechtbank. Deze NGO’s worden ook opgeleid om een rol te spelen in de monitoring van de processen en het verzamelen van informatie over de graad van tevredenheid van de begunstigden.
• Verdediging van beschuldigden en slachtoffers voor nationale rechtbanken: AdZG stelt tijdens de volledige duur van de gerechtelijke procedure een advocaat ter beschikking van de meest kwetsbare personen om hen te verdedigen. Teneinde een kwaliteitsvolle verdediging te bieden volgen deze advocaten opleidingen over verschillende thema’s.
• Vertegenwoordiging van slachtoffers voor het Internationaal Strafhof: AdZG ontfermt zich over deze slachtoffers tot wanneer zij een advocaat toegewezen krijgen door de griffie. Tegelijkertijd dringt AdZG er bij het Hof op aan de rechten van slachtoffers zo goed mogelijk te respecteren en hen een maximale deelname aan het proces te waarborgen.

Opdat deze mechanismen door de lokale acteurs zouden worden overgenomen, versterkt AdZG door middel van institutionele en/of organisatorische opleiding ter zake de mogelijkheden van de NGO's en de balies.

juridische consultatie in Soroti, Oeganda © AdZG