Internationale Dag voor de Mensenrechten: “Laten we opnieuw hoop geven”

10 december 2012

Brussel, 10 december 2012 – Justitie is in vele fragiele staten allesbehalve een luxe, maar een primaire behoefte. Ter gelegenheid van de Internationale Dag voor de Mensenrechten wil Advocaten Zonder Grenzen (AdZG) de mensen lauweren die zichdag in dag uit inzetten voor een justitiesysteem dat toegankelijk is voor de meest kwetsbare groepen. Een van die mensen is James Michel Songa*. Terwijl de bevolking van Oost-Congo opnieuw het slachtoffer wordt van geweld, getuigt deze voormalige militaire magistraat over de realiteit op het terrein.

“Vandaag zijn het de M23 die de actualiteit beheersen, maar er zijn ook andere groeperingen die de Oost-Congolese bevolking terroriseren. Ik herinner mij bijvoorbeeld een jong militielid die tijdens een zitting voor de rechtbank verklaarde: Het is beter om één dag een held te zijn dan een heel leven niet te moorden.

Hoe kunnen slachtoffers nog in justitie geloven wanneer zij zoveel geweld ondergaan? Nochtans hebben ook zij recht op toegang tot justitie. Ik ben ervan overtuigd dat elke beslissing van een rechtbank die een oorlogsmisdadiger veroordeelt hen opnieuw een beetje hoop geeft. Want een veroordeling betekent meteen ook de erkenning dat er schade geleden is.

Daarvoor moet het formele justitieapparaat materieel, financieel en met opleidingen ondersteund worden.

© ASF/Myriam Khaldi

In de provincie Maniema bijvoorbeeld, worden enkel de vonnissen van de Rechtbank van Eerste Aanleg getypt op enkele typemachines (zie foto). Andere processtukken – pv’s, getuigenissen, verhoren – worden met de hand opgetekend. Het is moeilijk om een dergelijk justitiesysteem anno 2012 te accepteren.

Daar waar België meer dan 15.000 advocaten telt, heeft Maniema er amper een dertigtal, terwijl die provincie 4 keer zo groot is als België. De bevolking in het binnenland heeft er nog nooit een advocaat gezien. Voor hen wordt justitie bereikt door oplossingen in der minne of door toedoen van traditionele chefs. Echter, niet alles kan door gewoonterecht geregeld worden. Een moord bijvoorbeeld kan niet geregeld worden door het uitwisselen van geiten tussen de partijen.

Justitie wil heel duidelijk zeggen dat de dader van een misdrijf gearresteerd en veroordeeld wordt. Maar het wil ook zeggen dat geleden schade vergoed wordt. Ondanks de enorme mensenrechtenschendingen moet het leven in de dorpen hernemen en collectieve schadevergoedingen zoals het bouwen van ziekenhuizen en scholen dragen daartoe bij. De moeilijkheid op het terrein is dat slachtoffers niet dezelfde kijk hebben op deze collectieve schadevergoedingen. . Hoe kan men ook de situatie op gelijke voet behandelen van een slachtoffer dat 10 familieleden verloren heeft als die van iemand van wie militieleden 10 euro hebben gestolen?

Het is niet enkel in Afrika dat toegang tot justitie problematisch blijft. Maar zelfs al stellen de problemen zich op verschillende wijze, de blik in de ogen van slachtoffers wiens fundamentele rechten geschonden werden – of het nu in Nepal, Oeganda,  Tunesië of Oost-Congo is – die blik blijft dezelfde.

Ik maak mij geen illusies: de wereld is wat hij is. We kunnen niet alles veranderen, maar we kunnen wel iets doen. AdZG en andere internationale en nationale organisaties, net als de Balies en anderen die in de justitiesector werken, strijden tegen de straffeloosheid van mensenrechtsschendingen, zoals oorlogsmisdaden of misdaden tegen de mensheid. Enkel zo kan het geweld stoppen.

* De Congolees James Michel Songa, een voormalige militaire magistraat, werkt sinds midden 2009 voor AdZG. Hij is momenteel assistent bij het programma Internationale Strafrechtelijke Justitie in Oost- Congo. Als medewerker in de “frontlinie” verzamelt James, in soms erg precaire veiligheidsomstandigheden, de getuigenissen van slachtoffers van mensenrechtenschendingen en helpt hij hen om deel te nemen aan rechtszaken.

Published in News

© 2017, Advocaten Zonder Grenzen. Alle rechten voorbehouden. Webmaster: Média Animation asbl