• Kantoor: Kigali, Muhanga en Rubavu
• Oprichtingsdatum: 1996
• Team: 2 expats, 22 lokale medewerkers en 140 meewerkende advocaten
• Doel: bijdragen aan een betere toegang tot justitie langsheen een betere juridische en judiciële behandeling van kwetsbare personen in Rwanda.
• Financiering: Belgisch Ministerie van Buitenlandse Zaken en Ontwikkelingssamenwerking, USAID, Canadian International Development Agency, UNICEF, Europese Unie

Context

Rwanda werd onafhankelijk in 1962. Tijdens de laatste decennia heeft het te lijden gehad onder terugkerende politieke crisissen die te maken hadden met de strijd om de macht en om de toegang tot de rijkdommen, dit alles tegen een achtergrond van tegenstellingen tussen Hutu’s en Tutsi's. In april 1994 is deze confrontatie uitgemond in een genocide die door de gevestigde macht werd georkestreerd waarbij 800.000 gematigde Hutu’s en Tutsi’s werden vermoord. Na de machtsgreep door het Front Patriotique Rwandais (FPR) is in juni 1994 een overgangsregering ingesteld. Deze overgangsperiode duurde van 1994-2003. Toen werd Paul Kagame tijdens een algemene stemming tot president van de republiek verkozen.

Sedert de genocide in 1994 heeft Rwanda aanzienlijke vooruitgang geboekt in het bereiken van de Millenniumdoelstellingen voor Ontwikkeling dankzij hervormingen in verschillende domeinen (economie, landbouw, opvoeding, gezondheid, infrastructuur) en dankzij de financiële steun van de internationale gemeenschap. Niettemin blijft het een van de armste landen van de wereld (167ste op 182 op de Index van de Menselijke Ontwikkeling van 2007) met 57 % van de bevolking die onder de armoedegrens leefde in 2006.

De fundamentele vrijheden en de staat van de democratie in Rwanda blijven onrust wekken. Bepaalde opposanten rapporteren dat ze bedreigd zijn of fysieke agressie moesten ondergaan. Anderen zijn aangehouden en beschuldigd van negationisme, divisionisme en/of samenwerking met een terroristische organisatie. Onafhankelijke dagbladen staan onder constante druk.

De evolutie van het gerecht blijft paradoxaal; op sommige vlakken is ze hoopgevend en op andere zorgwekkend. Na de afschaffing van de doodsstraf in juli 2007 en de afschaffing van de clausule van isolement die kon worden toegepast bij langdurige (20 tot 30 jaar) of levenslange opsluiting voor zware misdrijven, in april 2010, blijven andere belangrijke etappes af te leggen. Veel internationale documenten moeten nog geratificeerd worden door Rwanda zoals het Facultatief protocol bij het VN-Verdrag tegen Marteling of het Facultatief protocol dat verwijst naar het Internationaal Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten. Daarenboven probeert een “wetsproject aangaande de oprichting van de orde van de advocaten in Rwanda” van juni 2009 de basisprincipes van de onafhankelijkheid van de Balie in vraag te stellen. De creatie van de functie van een assistent bij het Ministerie van Justitie voor wettelijke hulp en mensenrechten is een belangrijke stap geweest die aan rechtsorganismen en mensenrechtenorganisaties een rechtstreeks officieel aanspreekpunt heeft gegeven. Dat neemt niet weg dat de genomen beslissingen, wanneer deze bestaan, vaak formeel en uitsluitend symbolisch blijven en zelden een reëel effect hebben.

Wat de geschillen van de genocide betreft die door de Gacaca-rechtbanken zijn behandeld, is de afsluitingsdatum van de werkzaamheden van de rechtbanken herhaaldelijk uitgesteld door de autoriteiten. De laatste officiële datum is 30 juni 2010. Er zijn in de internationale en ook Rwandese pers meerdere kritieken gepubliceerd die juist het gebruik van de Gacaca-rechtbanken voor politieke doeleinden beschrijven, zoals geïllustreerd wordt door de hardnekkigheid waarmee tegen bepaalde personaliteiten wordt gehandeld die overigens vrijgesproken waren door beroepsrechters voor klassieke rechtbanken.

Programma’s

AdZG wil in Rwanda bijdragen tot een betere toegang tot het gerecht voor kwetsbare bevolkingsgroepen langsheen een betere juridische en judiciële behandeling en eveneens tot de consolidering van de Rechtsstaat. Daarvoor spitst AdZG zijn interventies toe op:

• Rechtshulp: de bevolking kan genieten van juridisch advies dat gegeven wordt door advocaten en juristen in een rechtswinkel (Gisenyi) en tijdens juridische karavanen.
• Rechtsbijstand voor de meest kwetsbaren: de kwetsbare bevolkingsgroepen kunnen genieten van de bijstand van een advocaat om hun dossier tijdens de voorrechterlijke en rechterlijke fases te behandelen bij de volgende geschillen: recht van minderjarigen en vrouwen, seksueel geweld, onwettelijke hechtenis, publieke vrijheden en genocide.
• De versterking van de capaciteiten van advocaten en de Balie: AdZG werkt met de advocaten en de Balie om hun capaciteiten te versterken en om bij te dragen aan een effectieve garantie voor een gelijke rechtspraak. AdZG stelt hiervoor aan advocaten vormingssessies voor, zowel theoretisch als praktisch, over thema's als marteling, seksueel geweld, publieke vrijheden, deontologie, enzovoort.
• De monitoring van processen voor de Gacaca-rechtbanken en de klassieke rechtbanken (geschillen over genocide, publieke vrijheden, kwetsbare vrouwen en minderjarigen): langsheen zijn observaties en de publicatie van rapporten wil AdZG bijdragen aan de verbetering van de juridische behandeling van dossiers.
• Het pleiten: AdZG zet zijn pleidooi voort voor het wetsproject over de oprichting van Orde van de advocaten en voor het nieuwe project van een Strafwetboek waarin voorzien wordt de strafrechtelijke meerderjarigheid van 14 jaar naar 12 te verlagen.

Archieven

• Publicatie en verdeling van zeven boekdelen van een verzameling over de jurisprudentie van de geschillen aangaande genocide en misdaden tegen de menselijkheid voor Rwandese rechtbanken.
• Publicatie en verdeling van tal van monitoring-rapporten: van bij de aanvang van de fase van het vonnissen door de Gacaca-rechtbanken in 2005 wonen observatoren van AdZG de processen bij, stellen ze rapporten op die het verloop van de zittingen beschrijven en maken ze een stand van zaken op aangaande het respecteren van de wet en haar procedures.

Links

• Publicaties van AdZG