• Kantoren: Kampala, Katakwi en Soroti
• Oprichtingsdatum: opening van het permanent bureau van Kampala in december 2007, opening van het bureau van Soroti (Noordoost-Oeganda) in januari 2009 en opening van een derde kantoor te Katakwi in 2010.
• Team: 2 expats, 15 lokale medewerkers en 4 stagiair-advocaten en 5 meewerkende advocaten in partnership met FIDA-Uganda.
• Doel: de rechtstoegang bevorderen voor kwetsbare personen en bijdragen tot de strijd tegen straffeloosheid in Oeganda.
• Financiering: Belgisch Ministerie van Buitenlandse Zaken en Ontwikkelingssamenwerking, Europese Unie, Department for International Development (DFID).

Context

Oeganda, een voormalig Brits protectoraat, werd onafhankelijk in 1962. De reputatie van "Parel van Afrika" werd in de jaren 70 en 80 tenietgedaan toen brutale dictaturen, militaire staatsgrepen en bloedige burgeroorlogen het land verwoestten. Gedurende de twee daaropvolgende decennia, zaaide de rebellengroep het Lord's Resistance Army (LRA - Verzetsleger van de Heer), met aan het hoofd Joseph Kony, onzekerheid onder de bevolking van Noord-Acholiland en in het oosten van het land.

Als resultaat van de vredesgesprekken tussen LRA en de Oegandese autoriteiten is de veiligheidssituatie in Oeganda sinds 2008 gestabiliseerd. Het eigenlijke vredesakkoord werd echter nooit ondertekend. Hoewel het LRA ogenschijnlijk niet meer actief is op Oegandees grondgebied, blijft het een belangrijke ontwrichtende kracht op regionaal vlak en voert het sporadische aanvallen uit in de aangrenzende landen.

De problematiek van straffeloosheid van internationale misdaden, inclusief deze gepleegd door kopstukken van de LRA, blijft zorgwekkend. Het Internationaal Strafhof heeft aanhoudingsmandaten uitgevaardigd voor Joseph Kony en zijn handlangers, maar tot op heden werd niemand gearresteerd. De Oegandese regering heeft het Statuut van Rome ondertekend en nam in 2008 een belangrijke stap in de strijd tegen straffeloosheid door het aannemen van een administratief besluit ter oprichting van een gespecialiseerd afdeling voor oorlogsmisdaden (War Crimes Division) binnen het Oegandese Hooggerechtshof(High Court). Na jaren van nationale straffeloosheid van gruweldaden, maanden voorbereiding en mede dankzij substantiële steun van de internationale gemeenschap, staat Oeganda nu (begin 2011) aan de vooravond van het eerste proces wegens misdaden onder internationaal recht.

De overheid wordt er van beschuldigd veiligheidsagentschappen - zoals politie, leger of quasi militaire groeperingen - te gebruiken om vreedzame demonstraties gewelddadig te verstoren en talrijke politieke onruststokers onder onduidelijke voorwaarden te arresteren. Deze tendens was onder meer waar te nemen naar aanleiding van de algemene verkiezingen in Oeganda in februari 2011. 

Aangezien het rechtssysteem heeft aangetoond dat er een aantal chronisch systematische beperkingen zijn die de rechtstoegang en de eigenlijke rechtsgang vertragen en hinderen, werd in 2001 de Justice Law and Order Sector (JLOS) gecreëerd. JLOS werd opgericht door de overheid en biedt een sectorbrede aanpak doordat de juridische actoren en instellingen samen worden gebracht. Zodoende kan worden overgegaan tot het ontwikkelen van een gemeenschappelijke visie, een beleidskader en gezamenlijke objectieven. Gedurende de afgelopen jaren heeft JLOS de prioriteit gegeven aan de gerechtelijke hervorming van land-, familie-, straf- en commercieel recht.

Ernstige schendingen van de mensenrechten blijven echter gemeengoed in Oeganda en er dienen nog veel inspanningen te worden geleverd om ervoor te zorgen dan Oeganda een volwaardige rechtsstaat wordt. Ondanks delovenswaardige inspanningen van een groot aantal gouvermentele en non-gouvermentele juridische actoren, heeft een groot deel van bevolking slechts een beperkte toegang tot het formele rechtssysteem. Dit is in grote mate te wijten aan geografische isolatie, armoede alsook het gebrek aan sensibiliseringscampagnes. Met het oogmerk om de toegang tot rechtsbijstand te verbeteren is de Uganda Law Society in 2010 begonnen met het afdwingen van de wetgeving die advocaten verplicht om minstens 40 uur per jaar pro bono diensten te verlenen aan behoeftige cliënten.

Op economisch vlak kan er sinds 1990 een relatief stabiele groei worden vastgesteld, ook al profiteert het merendeel van de bevolking (32 miljoen inwoners) hier in wezen niet van. Met een rangschikking op de 143ste plaats van de in totaal 169 plaatsen op de menselijke ontwikkelingsindex van 2010 blijft Oeganda voor talrijke omvangrijke economische uitdagingen staan, vooral omwille van geografische verschillen. Het Noorden en het Westen werden lange tijd verwaarloosd ten voordele van het Zuiden, dat kon genieten van een aanzienlijke ontwikkeling. Deze situatie dreigt de politieke onenigheid opnieuw aan te wakkeren.Het inflatiepercentage was de afgelopen jaren hoog, wat onder meer heeft bijgedragen tot de sociale onrusten begin 2011. De opbrengsten van olie en belastingen zullen de volgende jaren een belangrijke bron van overheidsfinanciering worden.

Programma's

1. Preventie van foltering en strijd tegen straffeloosheid

Dit regionale programma (dat van 2007 tot 2009 tegelijkertijd werd toegepast in Rwanda, Burundi, de DRC en Oeganda) beantwoordt aan drie objectieven:

• bevorderen van de rechtstoegang voor personen in voorlopige hechtenis en slachtoffers van foltering;
• versterken van de capaciteiten van de belangrijkste actoren;
• bewerkstelligen van een nationale en regionale bewustwording voor het voorkomen en criminaliseren van foltering van personen in voorlopige hechtenis.

In Oeganda zijn de activiteiten gericht op het bereiken van de slachtoffers en hen de mogelijkheid bieden om hun zaak aanhangig te maken bij een rechter. Dit gebeurt concreet door: het bezoeken van de gevangenissen om aldaar de gevangenen en het gevangenispersoneel te sensibiliseren rond het thema van preventie van foltering; het verstrekken van juridisch advies en, indien nodig, bijstand aan slachtoffers van foltering door middel van een nationaal netwerk van advocaten; en de organisatie van specifieke opleidingen ter voorkoming van foltering voor Oegandese advocaten en magistraten.

De strijd tegen straffeloosheid in Oeganda komt onder meer tot uiting door het verdedigen van de implementatie van het Statuut van Rome en het steunen van de werking van het Internationaal Strafhof. In 2011, onder de voortekens van een nieuw meerlandenprogramma van AdZG, zullen de activiteiten in Oeganda zich toespitsen op: het mobiliseren van netwerken ter ondersteuning van advocaten en organisaties uit het maatschappelijke middenveld die zich engageren op vlak van steun aan slachtoffers van internationale misdrijven; het opbouwen van capaciteit;het creëren van een band tussen Oegandese advocaten en advocaten in Oost-Afrika;het opvolgen van toekomstige processen voor de nieuwe gespecialiseerd afdeling voor oorlogsmisdaden van het Oegandese Hooggerechtshof (War Crimes Division of the Ugandan High Court).

2. Bestrijding van illegale detentie

In het kader van het regionale programma tegen foltering heeft AdZG een aantal advocaten naar Oegandese gevangenissen gestuurd om slachtoffers van foltering gratis juridisch advies en bijstand te verschaffen. Deze hulp, die oorspronkelijk enkel werd verstrekt in Kampala en de centrale regio, werd in 2011 uitgebreid tot de gevangenissen in Soroti and Katakwi.

Om een duidelijk beeld van de situatie te bekomen heeft AdZG in 2010 besloten om het probleem betreffende de langdurige voorlopige hechtenis in Oeganda uitgebreid onder de loep te nemen. Er werd in bijzonder aandacht besteed aan de acht gevangenissen die in het kader van het regionale programma reeds werden bezocht. Op basis van een nauwgezette empirische analyse van de dossiers van meer dan 2000 gedetineerden werd een rapport opgesteld genaamd  "Presumed Innocent, Behind Bars: The Problem of Lengthy Pre-trial Detention in Uganda" (pdf in het engels). Klik hier om het samenvattende artikel over het rapport te lezen). 

3. Verbeterde rechtstoegang voor vrouwen en kinderen die het slachtoffer zijn van geweld of mensenhandel

In 2009 vestigde AdZG, in samenwerking met FIDA-U, de vereniging van Oegandese vrouwelijke advocaten, een bijkantoor in het district Soroti, een voormalige conflictzone in noordoost Oeganda. Het noordoostelijke deel van het land – in bijzonder de zone van Katakwi en de daar gelokaliseerde haven van Karamoja – is betreurenswaardig gekend als broeinest voor mensenhandel van personen (inclusief minderjarigen) die vaak het slachtoffer worden van uitbuiting voor huishoudelijk werk en seksuele uitbuiting. Een studierapport van AdZG genaamd Child trafficking in Soroti, Katakwi and Kampala districts, Uganda (pdf in het engels) uit 2010 onthult dat het gebied dienst doet als doorvoerroute naar andere delen van het land alsook de aangrenzende landen. Het rapport legt de ernst van het probleem bloot.

Het AdZG-programma tegen kinderhandel streeft er naar om ruime erkenning van deze kwestie op te wekken en personen aan te zetten om, zowel op lokaal als nationaal niveau, de strijd aan te knopen tegen het probleem door middel van het advocacy- programma.

In het tweede semester van 2010 heeft AdZG zijn dienstverlening in twee richtingen uitgebreid. Ten eerste werd er een bijkantoor opgericht in het onderbemande Katakwi district nabij Soroti. Ten tweede werd de juridische dienstverlening van het kantoor in Kampala aan slachtoffers in de centrale regio van het land uitgebreid tot huiselijk geweld en kinderhandel. De activiteiten in deze regio’s omvatten onder meer:

• opleiding van lokale tussenpersonen, zodat zij de slachtoffers verder kunnen doorverwijzen naar de juiste mechanismen;
• sensibiliseringsscampagnes in de gemeenschappen van onze doelgebieden, waardoor personen op de hoogte worden gebracht van hun rechten en deze zullen afdwingen;
• gratis juridische consultaties op vertrouwelijke basis voor de bevolking: deze worden verzorgd door onze medewerkende Oegandese advocaten en juristen, ter plaatse in afgelegen dorpen ( via de mobiele centra voor rechtshulp) of in de kantoren in Soroti of Katakwi.
• ontferming over bepaalde symbolische strafrechtelijk procedure, waardoor de debatten over belangrijke thema’s bevorderd worden, wat kan leiden tot baanbrekende rechtspraak.
• opleiding van de belangrijkste juridische actoren (politieofficieren, lokale rechters en magistraten, advocaten, officieren van justitie en procureurs), in bijzonder op vlak van de implementatie van nieuwe wetgeving over huiselijk geweld en mensenhandel.