• Kantoren: een centraal bureau in Kinshasa, drie provinciebureaus in Bukavu, Kindu en Mbandaka
• Oprichtingsdatum: 2002
• Team: 4 expats, 27 lokale medewerkers en 186 mewerkende advocaten
• Doel: bijdragen tot de totstandkoming van een Rechtsstaat door het bewerkstelligen van billijke rechtspraak.
• Financiering: Belgisch Ministerie van Buitenlandse Zaken en Ontwikkelingssamenwerking, Mc Arthur Foundation, Europese Unie.

Context

Ondanks de verkiezingen die als democratisch werden verklaard door de internationale gemeenschap in 2006, blijft de DRC moeilijkheden ondervinden om zich aan de cyclus van conflicten te onttrekken en een fase van ontwikkeling in te gaan met toepassing van de principes van goed bestuur. De economische middelen blijven alsnog in de handen van een kleine minderheid en corruptie is alom aanwezig. Regeringen volgen elkaar op en blijven zwak, terwijl in het Oosten van het land conflicten afwisselend stoppen en terug aanwakkeren, op het ritme van de opeenvolgende vredesakkoorden, wisselende bondgenootschappen en aanspraken vanwege nationale en buitenlandse gewapende groeperingen. Deze gevechten worden verhevigd door de herlancering van grootschalige militaire operaties, en liggen aan de basis van ernstige en flagrante schendingen van de mensenrechten. Ze zorgen voor belangrijke volksverhuizingen, waardoor de economische en politieke onzekerheid verder toeneemt in de regio's Noord-Kivu, Zuid-Kivu en de Ituri.
Het afgelopen jaar werd de publieke vrijheid nog verder beknot. Bepaalde nationale radiozenders kregen een uitzendverbod opgelegd, tal van mensenrechtenactivisten werden willekeurig gearresteerd en Congolese journalisten werden regelmatig bedreigd en zelfs vermoord, zonder dat de publieke autoriteiten er zich veel van aantrokken.

Er zijn lokale verkiezingen voorzien in 2010 en presidents- en wetgevende verkiezingen in 2011, maar de oprichting door de president van een commissie voor de "Evaluatie van de Grondwet" geeft reden tot ongerustheid. Deze commissie, samengesteld uit leden van het presidentschap, het premierschap, het Parlement, de Senaat en het Hooggerechtshof, heeft als roeping de herziening van bepaalde grondwettelijke bepalingen, zoals het presidentiële mandaat (voorlopig vastgesteld op 5 jaar en slechts éénmaal hernieuwbaar) dat zou worden verlengd tot 7 jaar met onbeperkte hernieuwbaarheid. Een andere wijziging zou toelaten dat de President van de Republiek zetelt in de Hoge Raad van de magistratuur. Het hele jaar door werd een hardere houding tegenover niet-gouvernementele organisaties waargenomen en de aanvallen op hun leden namen constant toe in de Oostelijke provincies.

Ondanks de Vredesakkoorden van maart 2009 tussen de regering, het CNDP en andere gewapende groeperingen in Zuid- en Noord-Kivu, werd 2009 getekend door een vermenigvuldiging van het aantal flagrante schendingen van de Mensenrechten met als slachtoffers de inwoners van de Kivu's, die worden gegijzeld door alle partijen van het conflict: verkrachtingen, plunderingen, moorden, maar ook de verplaatsing van honderdduizenden vluchtelingen.

Een wet legde het nieuwe statuut van de magistraten vast, bekrachtigde het principe van scheiding van de Uitvoerende en de Rechterlijke macht en de onafhankelijkheid van de magistratuur. Deze grondwettelijke hervorming zal echter moeten gepaard gaan met ingrijpende maatregelen opdat deze onafhankelijkheid effectief zou zijn.
Justitie wordt nog altijd aan haar lot overgelaten en blijft achterop liggen tussen de drie machten van de traditionele "democratische sokkel" (wetgevende, uitvoerende en rechterlijke).
Ondanks het verbeterde statuut van de magistraten (door regelmatige uitbetaling van loonpremies) en de oprichting van een aantal vredegerechten, wacht men op het terrein nog altijd op een daadwerkelijke verbetering van de goede praktijk en op een gewijzigde houding vanwege de bevolking, die nog steeds neigt naar arbitraire methodes voor het beslechten van conflicten. Op het vlak van het Actieplan voor Justitie (2008-2012) dat werd opgesteld door de Regering, lijken er momenteel geen samenhangende en overlegde inspanningen aan de gang te zijn.

In verband met de strijd tegen straffeloosheid voor internationale misdaden, betreuren we de uitdrukkelijke weigering vanwege de Congolese autoriteiten om Bosco Ntaganda aan te houden, in uitvoering van het aanhoudingsbevel uitgevaardigd door het Internationaal Strafhof. De Congolese regering heeft evenmin gekende daders van schendingen van de mensenrechten uit de rangen van haar leger verwijderd. Er worden slechts weinig nieuwe zaken voor de rechtbank gebracht betreffende officieren of belangrijke personen. De totale afwezigheid van een politieke wil tot vervolging van de daders van deze misdaden vormt het belangrijkste obstakel voor de uitvoering van het recht.

We kunnen echter wel het heuglijke feit melden dat het wetsvoorstel voor de uitvoerbaarheid van het Statuut van Rome op de agenda staat van de volgende zitting van de Nationale Vergadering. De aanneming van deze wet zou een grote stap vooruit betekenen in de strijd.

Programma's

AdZG wil bijdragen tot de vorming van een Rechtsstaat door een betere rechtstoegang voor de meest kwetsbare groepen en/of bevolkingen met de garantie op onafhankelijkheid van het Congolese rechtssysteem. De programma's van de organisatie bestaan uit meerdere luiken:

1. Rechtstoegang

Deze activiteiten moeten de band tussen de bevolking en justitie herstellen zodat justitie naar voor wordt gebracht als een geweldloos middel voor het oplossen van conflicten:

• wetswinkels,
• ondersteuning van de Balies van Kinshasa en de provincies,
• rechtsbijstand voor personen in voorlopige hechtenis,
• logistieke steun aan de parketten en raadkamers,
• mobiele zittingen,
• pleiten met de publicatie van studies.

Deze activiteiten vinden plaats te Kinshasa, in de Evenaarsprovincie, in de provincies Maniema en Noord-Kivu, waar we over een lokaal bureau beschikken.

2. Strijd tegen de straffeloosheid voor oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid

Hierbij moeten middelen worden gevonden om een einde te maken aan de cycli van geweld, die gedeeltelijk te wijten zijn aan de straffeloosheid die er heerst. De nadruk wordt gelegd op oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid die plaats vonden in Congo sinds de oorlog van 1996 tot op heden.
De volgende activiteiten worden ontwikkeld:

• opleiding van de advocaten,
• opleiding en juridische begeleiding van de NGO's die met de slachtoffers werken,
• financiële steun voor het werk van deze NGO's,
• rechtsbijstand voor de aangeklaagden en de slachtoffers van de processen in de DRC,
• rechtsbijstand voor de slachtoffers voor het ISH,
• pleiten ten gunste van de rechten van de slachtoffers.

Deze activiteiten beslaan het volledige land, behalve voor de opleiding van magistraten en ondersteuning van de NGO's, die beperkt zijn tot de 6 provincies die het meest zijn geraakt door de voortdurende oorlogen en het geweld: beide Kivu's, de Oostelijke Provincie, de Evenaarsprovincie, Katanga en Maniema.

3. Strijd tegen de straffeloosheid voor seksueel geweld

Seksueel geweld is troef in het Oosten van Congo. Elke dag worden er vrouwen en kinderen verkracht en diep getraumatiseerd. De Verenigde Naties schatten het aantal slachtoffers van seksueel geweld op meer dan 50.000, waarvan de helft zich in Zuid-Kivu bevindt. 
Het programma van AdZG voorziet het volgende:

• Gratis juridische consultaties en rechtsbijstand voor de slachtoffers van seksueel geweld voor de lokale rechtbanken.
• Gespecialiseerde advocaten vergezellen de mobiele zittingen om de slachtoffers van seksueel geweld bij te staan.
• Vorming en opstelling van een vademecum voor de advocaten om hun bekwaamheid op het vlak van bijstand voor de slachtoffers te versterken.
• Jurisprudentiestudie over seksueel geweld en verdeling van een verzameling bij de gerechtelijke acteurs.
• Opleiding van de gerechtelijke acteurs die deelnemen aan de mobiele zittingen.

4. Strijd tegen foltering en onmenselijke en vernederende behandelingen

Dit is een regionaal programma voor zowel het Oosten van de DRC als voor Rwanda, Burundi en Oeganda:

• provinciale rondetafelgesprekken over straffeloosheid,
• rechtsbijstand in de DRC,
• monitoring,
• leerstellige en legislatieve studie over de thematiek in de DRC

Links

• Publicaties van AdZG

Beelden: Valérie Dumoulin