Meester Yacouba, hoe is de opleiding van toekomstige advocaten georganiseerd in Niger?

Aan de universiteit van Niamey is er een opleiding in het recht, waarop een certificaat van beëindiging van de studies volgt dat wordt uitgereikt door de Stafhouder. In 1994 telde het land minder dan 20 advocaten. Ik was de enige die de eed had afgelegd. Sindsdien werden de regels over de toegang tot het ambt meermaals gewijzigd om de toegang te vergemakkelijken, zij het soms wel ten nadele van de kwaliteit. Daarom werd 3 jaar geleden een vergelijkend examen ingericht… waar tot op heden nog maar 2 kandidaten voor geslaagd zijn. Vandaag zijn er 135 advocaten in Niger [nvdr: op een totaal bevolkings­aantal van circa 11 miljoen inwoners]. Volgens mij is het cruciaal om ook in een permanente opleiding te voor­zien, want een slecht onderlegde advocaat betekent een gevaar voor de rechtsonderhorigen.

En de Balie?

Er zouden 2 balies moeten zijn, bij de 2 Hoven van beroep in Niamey en in Zinder. Maar de wet voorziet dat er minstens 6 advocaten moeten zijn om een balie op te richten, en dat aantal werd nog niet bereikt voor het Hof van beroep in Zinder. De facto bestaat er dus slechts één balie, in de hoofdstad.

Ervaren advocaten moeilijkheden om zich te installeren?

Sommige advocaten hebben een degelijke levensstan­daard, maar anderen moeten overleven als armoezaaiers! Overigens, velen stellen zich op het einde van hun stage tevreden met de titel van advocaat en gaan in andere sec­toren werken waar ze meer geld kunnen verdienen.

Banken zijn niet happig om leningen toe te zeggen aan advocaten om een kantoor op te richten. Bovendien ver­delen de oudere advocaten het institutionele cliënteel van enkele grote bedrijven onder elkaar. Een ander probleem is dat alle advocaten in de hoofdstad gevestigd zijn. Als cliënten uit het binnenland juridische bijstand nodig hebben, moeten ze bijgevolg eerst en vooral een dure ver­plaatsingsvergoeding aan hun advocaat betalen. De rege­ring heeft een programma opgezet, gefinancierd door de Europese Commissie, om jongeren aan te moedigen zich op het platteland te vestigen: tijdens twee jaar krijgen zij hun huishuur terugbetaald en worden ze betaald om gratis consultaties te geven aan vrouwen en minderjari­gen. Het voorbije jaar hebben zich zo 3 kandidaten buiten de hoofdstad gevestigd – nu valt alleen nog te zien of ze er nadien zullen blijven.

Hoe beschrijft U de werking van het gerecht in uw land?

De mensen die binnen justitie werken zijn goed gevormd, maar er bestaan gebreken – zoals in het overgrote deel van de landen in die regio. Sommige advocaten zijn zich niet bewust van hun missie en willen alleen hun zakken vullen in plaats van de rechter te helpen om juridische fouten te vermijden. Er werden ook gevallen van cor­ruptie vastgesteld: als de overheid wenst dat een tegen­stander wordt veroordeeld, dan zal hij ook veroordeeld worden – en de magistraten die er zich zouden tegen wil­len verzetten worden overgeplaatst naar minderwaardige posten. Het beroep van advocaat werd de laatste jaren opgewaardeerd – de Grondwet voorzag in de aanwezig­heid van een vertegenwoordiger van de Orde in meerdere belangrijke organen, zoals de Verkiezingscommissie – maar deze bepalingen werden geschrapt sinds de staats­greep van augustus 2009.

Heeft de bevolking vertrouwen in justitie?

Steeds meer. Ikzelf heb meerdere processen gewonnen: mijn cliënten waren erg fier, ze hadden niet verwacht dat hun stem gehoord en gevolgd zou worden door de rechter.

Wat heeft u er toe aangezet om advocaat te worden?

Als kind wilde ik piloot worden, maar in de middelbare school waren er te veel inschrijvingen in de wetenschap­pelijke richtingen en heeft men mij naar de talenrichting gestuurd, zonder mijn menig te vragen. Als afgestudeer­de heb ik beetje bij beetje geleerd om van het ambt van advocaat te gaan houden. Mijn verblijf in Rwanda heeft mij definitief overtuigd om mij in te zetten voor de ver­dediging van de mensenrechten [nvdr: Meester Yacouba heeft er in 2000 deelgenomen aan het programma Recht­vaardigheid voor iedereen van AdZG, om de verdediging van beschuldigden en slachtoffers van de genocide van 1994 te verzekeren]. Ondanks enkele moeilijke periodes en ontmoedigende momenten ben ik vastbesloten om deze strijd verder te zetten: een enkele persoon die opstaat om “nee” te zeggen kan veel veranderen.

Hebt u ooit de indruk gehad in gevaar te zijn?

Neen, misschien omdat ik een zeer zorgeloze aard heb. Zelfs tijdens gevoelige processen heb ik besloten om me te concentreren op mijn werk zonder me zorgen te maken over bedreigingen. Als men in paranoia leeft, durft men helemaal niks meer te doen en loopt men het risico de rechtsonderhorigen aan hun lot over te laten. Dat neemt niet weg dat enkele van mijn confraters het voorwerp hebben uitgemaakt van ongerechtvaardigde inspecties, en dat de politie dossiers samenstelt over zij die veront­rustende dossiers behandelen.

Ik ben ervan overtuigd dat je de solidariteit tussen advo­caten moet cultiveren: een enkele balie op zich kan niks doen zonder de steun van andere. Solidariteit – nationaal en internationaal – heeft een belangrijke rol te spelen voor de bescherming van de mensenrechten.

Lente 2010

Nige

• Hoofdstad: Niamey
• Officiële landstaal: Frans
• Inwoners: 15 306 252
• Levensverwachting bij de geboorte: 50,8 jaar
• BNP per hoofd (koopkrachtpariteit): 627 USD
• Alfabetiseringsgraad (15 jaar en meer): 28,7%
• Classificatie IMO*: 0,340 (182e van 182)
• Regeringsvorm: Republiek
• Aantal advocaten: 110
• Aantal balies: 1 (Niamey)
• Aantal hoven van beroep: 2 (Niamey en Zinder)

*IMO = Index van de Menselijke Ontwikkeling. Deze index meet de gemiddelde prestaties van een land, opgedeeld in drie categorieën: volksgezondheid (levensverwachting bij de geboorte), kennis (alfabetiseringsgraad), en levensstandaard (BMP in koopkrachtpariteit).

Bronnen: www.undp.org (index 2007) en www.statistiques-mondiales.com