Symbolische zaken

Zaken met een symbolische waarde: het recht, motor van duurzame verandering

Nog nooit heeft het recht, dat de kern uitmaakt van de acties die AdZG onderneemt, een zodanig grote rol gespeeld als vandaag. Niet enkel als middel om de individuele en collectieve menselijke relaties te normaliseren, maar ook en vooral als hefboom voor de overwinning en de effectieve erkenning van mensenrechten.

Met het oog hierop moet de ontwikkeling van het recht waarvan de internationalisering één van de meest zichtbare aspecten is, een “bijkomende opportuniteit” vormen voor alle slachtoffers. Door deze strijd voor duurzame verandering te voeren voor en met toepassing van het recht, wordt de advocaat zelf een gangmaker van deze verandering, die van het recht een wapen maakt dat hij aanwendt in het belang van de zwakkeren.

In het kader van haar verschillende missies, tracht AdZG strategieën te ontwikkelen die de nadruk leggen op het gebruik van juridische instrumenten en de juridische praktijk om op een duurzame wijze invloed uit te oefenen op de sociale, economische en politieke omgevingen die vaak armoede, geweld en onrechtvaardigheid creëren.

De tussenkomst van AdZG in symbolische zaken maakt deel uit van deze aanpak. Deze gevoelige zaken onthullen zeer specifieke sociale kwesties: de toepassing van de fundamentele rechten van de kwetsbare persoon blijkt hier een sleutelrol te spelen, samen met psychologische, medische, sociale, economische en zelfs politieke aspecten.

De interventiestrategie bestaat er dus in de klemtoon te leggen op de regulerende en/of creërende rol van het recht, doorheen de toepassing ervan door advocaten voor de rechtsprekende instanties en soms ook voor instanties met een niet-rechterlijk karakter.

Zo nemen de advocaten van AdZG de verdediging van kwetsbare personen op zich in een aantal symbolische zaken, met als doel via deze interventies niet enkel bij te dragen tot de wijziging van de onrechtvaardige situatie waarin de belanghebbenden zich bevinden, maar eveneens bij te dragen tot het creëren van de juiste voorwaarden voor een duurzame verandering door middel van het recht.

© Kadir Van Lohuizen-NOOR Images

© Kadir Van Lohuizen-NOOR Images

Enkele “symbolische” zaken in Congo

De voornamen die in de hierna besproken gevallen vermeld worden, zijn fictief.

De kindsoldaten kunnen ter dood veroordeeld worden!

Vandaag kan een minderjarige in Congo niet enkel gerekruteerd worden als kindsoldaat, wat van hem naar internationale maatstaven een slachtoffer maakt van een internationale misdaad, maar moet hij zich bovendien op strafrechtelijk vlak verantwoorden voor alle misdaden die hij als kindsoldaat begaan heeft. De paradox bestaat erin dat een kindsoldaat en dus per definitie slachtoffer, snel het statuut van een misdadiger verwerft… en soms veroordeeld wordt tot de doodstraf!
Er zijn veel gevallen waarin minderjarigen berecht worden voor gewelddaden die zij niet begaan zouden hebben als men hen er niet toe had gedwongen door hen om te vormen tot soldaten en hen een wapen toe te vertrouwen.

Joseph is een kindsoldaat van 16 jaar als hij iemand doodt, zonder daar de intentie toe te hebben, wanneer hij een zak maïs van een burger wil af te nemen. Hij wordt ter dood veroordeeld door de krijgsraad voor onopzettelijke doodslag.

Dieudonné is politieagent, maar bovenal is hij minderjarig. Tijdens een betoging in de stad Mbandaka, werd de politie gevraagd de manifestanten uiteen te drijven door het afvuren van schoten in de lucht. Dieudonné raakt hierbij echter een jonge man die hieraan overlijdt. Hij wordt door het Militaire Hof ter dood veroordeeld. Gedurende meerdere jaren wordt hij ver van huis opgesloten in de centrale gevangenis van Kinshasa.

AdZG zal tussenkomen voor elk van deze kinderen omdat, afgezien van het drama dat zij elk afzonderlijk hebben beleefd, hun situatie tekenend is voor de ervaringen van tientallen andere kindsoldaten die ook streng veroordeeld werden door een uitzonderingsgerecht, terwijl de straffeloosheid van de rekrutering van kindsoldaten grotendeels de regel blijft.

Voor Joseph en Dieudonné ligt de oplossing in de organisatie van een verdediging die het recht weet te gebruiken als middel om een einde te maken aan het onrecht: mag een verdachte die een misdaad begaan heeft op het moment dat hij nog minderjarig was vervolgd worden voor militaire rechtbanken? Mag hij ondanks zijn minderjarigheid ter dood veroordeeld worden?

In hoger beroep heeft Joseph reeds gedeeltelijk zijn proces gewonnen: het Militaire Hof van Bukavu heeft de exceptie van onbevoegdheid toegestaan en zijn zaak opnieuw verwezen naar de natuurlijke rechter, de vrederechter.

Wat betreft Dieudonné is de veroordeling helaas al definitief. Maar een decreet stipuleert dat alle doodstraffen, uitgesproken tegen minderjarigen die jonger zijn dan 16 jaar op het ogenblik van de feiten, omgezet worden, naargelang de zaak, in de terbeschikkingstelling van de regering of een gevangenisstraf van maximum 5 jaar. AdZG heeft het initiatief genomen om deze tekst in de praktijk om te zetten, maar wordt momenteel geconfronteerd met de moeilijkheid om de juiste leeftijd van de belanghebbende te bewijzen en dus zijn minderjarigheid op het ogenblik van de feiten waarvan hij beschuldigd wordt.

Welk lot wacht de “heksenkinderen”?

Sinds een twintigtal jaar, met de opkomst van nieuwe religieuze sektes en binnen een context van grote armoede, worden tientallen kinderen gestigmatiseerd als beoefenaars van onheilbrengende hekserij en worden zij verantwoordelijk geacht voor al het kwaad in de gemeenschap. In het beste geval worden zij verdreven, in het slechtste geval worden ze gedood!

Verschillende Congolese en internationale organisaties trachten de gemeenschappen te sensibiliseren om dergelijk bijgeloof te stoppen en om de kinderen niet langer als zondebokken behandelen. Dit maatschappelijke fenomeen moet behandeld worden in het kader van een globale aanpak waar onderwijs natuurlijk centraal staat. Welke rol kan het recht hier dan spelen? Hoewel het Congolese recht deze problematiek niet specifiek regelt, verbiedt het wel geweld en discriminatie. Vooral het strafrecht wordt verondersteld de zwakke groepen te beschermen. Eén en ander veronderstelt evenwel dat het kind toegang heeft tot dit recht …

Lucille is een tiener die, na het overlijden van haar beide ouders, beschuldigd werd van hekserij door haar stiefmoeder met de hulp van een dominee van een pinksterkerk. Verdreven uit haar ouderlijk huis, werd ze opgenomen door kloosterlingen die een pleeggezin voor haar vonden. Er werd namens haar een klacht neergelegd bij het parket tegen de dominee voor  mishandeling en de beschuldigingen van hekserij. Er werd tevens een burgerlijke vordering ingesteld tegen de stiefmoeder die geprobeerd heeft haar uit te sluiten van de nalatenschap van haar vader.

De advocaten van AdZG volgen deze twee zaken op. Hun tussenkomst kan mogelijk leiden tot een eerste uitspraak voor daden van geweld tegen zogenaamde “heksenkinderen”.

Bekijk alle recente artikels en publicaties over symbolische zaken. 

© 2017, Advocaten Zonder Grenzen. Alle rechten voorbehouden. Webmaster: Média Animation asbl